Perzische klaver hoort bij de vlinderbloemigen en komt oorspronkelijk uit het oostelijke Middellandse Zeegebied en het Nabije Oosten. In de landbouw wordt hij al tientallen jaren gewaardeerd als tussen- en voedergewas, maar in de moestuin leidt hij nog een bescheiden bestaan. En dat terwijl hij als groenbemester zo ongeveer alles in huis heeft: hij bindt stikstof uit de lucht via wortelknolletjesbacteriën, maakt de grond los met zijn stevige penwortel, onderdrukt onkruid doordat hij de bodem snel dichtgroeit en lokt met zijn honinggeurende bloemen bijen en hommels.
De botanische soortnaam resupinatum verraadt een charmante bijzonderheid: de bloemen draaien voor het opengaan 180 graden, zodat de kiel naar boven en de vlag naar beneden wijst. Van mei tot september verschijnen roze tot violette, bolvormige bloemhoofdjes tot 2 cm doorsnede. De drietallige blaadjes met fijn gezaagde rand doen denken aan de bekendere witte klaver. Afhankelijk van de standplaats wordt Perzische klaver 10 tot 60 cm hoog, al groeit hij meestal eerder liggend en bedekt hij de grond zo als een levende deken.
In de moestuin komt Perzische klaver vooral tot zijn recht als bodemwerker. Hij vult gaten tussen hoofdgewassen op, verrijkt de grond met stikstof en laat na het doodvriezen in de winter een beschermende mulchlaag achter. Het volggewas profiteert van de stikstof die hij in het bed achterlaat.
Cijfers en gegevens
Plant- en oogsttijden van Perzische klaver
Direct zaaien van Begin April tot Eind September. Het onderwerken gebeurt rond Begin Juni tot Eind December.
Perzische klaver zaaien
Perzische klaver zaai je uitsluitend direct in het bed, voorzaaien is niet nodig en ook niet zinvol. Het fijne zaad strooi je breedwerpig uit over een fijnkruimelig bed. Een dichtgeslagen oppervlak remt de kieming. Daarna hark je het zaad licht in of druk je het aan, zodat het goed contact maakt met de grond. De zaaidiepte is 1 tot 2 cm.
Zaaien kan van april tot augustus, zolang de grond blijvend vorstvrij is. De minimale kiemtemperatuur ligt rond 5 °C, optimaal kiemt hij bij 15 tot 25 °C. In zachte streken kun je tot half september zaaien, dan gebruik je de Perzische klaver als doodvriezende wintergroenbemester. Na het zaaien zie je vaak al na drie dagen de eerste kiemblaadjes, wat voor een groenbemester opvallend snel is. Per vierkante meter heb je maar een paar gram zaad nodig. Als onderzaai onder hoofdgewassen zaai je wat zuiniger dan bij zaaien in reincultuur.
Standplaats en bodem
Perzische klaver groeit het best op een plek in de volle zon, maar verdraagt ook halfschaduw. Dat maakt hem vooral interessant als onderzaai onder hoger groeiende gewassen zoals tomaten of maïs. Aan de grond stelt hij verrassend weinig eisen. Voedselrijke leem- tot kleigrond vindt hij het fijnst, maar ook zandige, goed doorlatende grond werkt prima. Alleen langdurig stilstaand water mag niet voorkomen. Zware kleigrond maak je voor het zaaien het best wat los.
De ideale pH-waarde ligt tussen 6,0 en 7,5. Bij zure grond loont het om voor het zaaien te bekalken, omdat de knolletjesbacteriën in een zuur milieu slechter werken. Ondanks zijn mediterrane herkomst heeft Perzische klaver in de jeugdfase een vrij hoge waterbehoefte. Een goed ingegroeid gewas kan wel tegen korte droge periodes.
Goede en slechte buren van Perzische klaver
Perzische klaver is geen klassieke partner voor combinatieteelt die je gericht naast een bepaalde rij groente zet. Zijn waarde zit in zijn functie als levende mulchlaag en bodemverbeteraar. Als onderzaai werkt hij goed onder tomaten en paprika's: hij houdt de grond vochtig, onderdrukt onkruid en levert via zijn knolletjesbacteriën stikstof na. Knip hem gewoon terug als hij te dicht bij de hoofdgewassen komt. Ook onder maïs bewijst hij zich als onderzaai, omdat hij erosie tegengaat en tegelijk de grond van stikstof voorziet.
Andere vlinderbloemigen zoals bonen, erwten of andere klaversoorten zijn daarentegen slechte buren. Ze concurreren om dezelfde stammen knolletjesbacteriën en heffen elkaars stikstofbindende effect op. Bovendien stijgt bij herhaalde teelt van vlinderbloemigen op dezelfde plek het risico op bodemmoeheid en klaverkanker.
Voorgangers en opvolgers van Perzische klaver
In de vruchtwisseling neemt Perzische klaver de rol van groenbemester in: hij onttrekt nauwelijks iets aan de grond en laat duidelijk meer achter dan hij verbruikt. Hij past bijzonder goed na maïs of matig voedende groenten zoals wortelen, venkel of koolrabi, omdat de Perzische klaver daarna de bodem kan herstellen en klaarmaken voor het volgende seizoen.
Na Perzische klaver zijn vooral veelvraten blij met de extra stikstof: koolgewassen zoals broccoli, bloemkool of witte kool, maar ook prei, tomaten, paprika's, courgettes en pompoenen benutten dat stikstofkapitaal optimaal. Ook matige voeders zoals wortelen, rode biet of venkel zijn goede opvolgers.
Vermijd Perzische klaver beslist als er eerder andere vlinderbloemigen op die plek stonden of als je die daar het volgende jaar wilt telen. Na een klaverteelt moeten minstens 3 tot 4 jaar verstrijken voordat er weer klaver op dezelfde plek groeit. Voor bonen en erwten geldt dezelfde regel, al is het risico wat kleiner.
Rassen
In het tuincentrum vind je een paar beproefde rassen. 'Gorby' bleek in Zwitserse proeven bijzonder sterk: snelle jeugdontwikkeling, grote concurrentiekracht en goede weerstand tegen zwarte bladvlekkenziekte. 'Laser' heeft fijne stengels en veel blad, is bijzonder geschikt voor kalkrijke grond en wordt graag gebruikt als basis voor mulchzaai. 'Maral' is in het Duitstalige tuincentrum wijdverbreid en een degelijk allroundras voor groenbemesting en bijenweide. Omdat Perzische klaver vooral als groenbemester dient, spelen rasverschillen in de moestuin een ondergeschikte rol.
Verzorging en bemesting
Perzische klaver hoort bij de allermakkelijkste groenbemesters. Tijdens de kieming houd je de grond gelijkmatig vochtig, omdat het fijne zaad aan het oppervlak snel uitdroogt. Zodra het gewas dicht is gegroeid, kan hij ook met minder water toe.
Groeit de Perzische klaver te weelderig, dan kun je hem gewoon met de schaar of de grasmaaier terugknippen tot ongeveer 5 cm. Dat bevordert de vertakking en voorkomt dat hij zaad vormt. Wil je geen zelfuitzaai, knip dan het best voor de volle bloei.
Om hem als groenbemester in te werken, maai je de plantenmassa kort voor of tijdens de bloei af en werk je die ondiep in de grond. De wortels laat je, zoals bij alle vlinderbloemigen, in de grond verteren: ze leveren extra organische stof en maken de grond verder los. Bij herfstzaai vriest het gewas in de winter dood en vormt het een natuurlijke mulchdeken die je in het voorjaar gewoon kunt inharken.
Ziekten en plagen
Perzische klaver is in vergelijking met andere klaversoorten vrij goed bestand tegen ziekten. Een duidelijk voordeel: hij wordt niet aangetast door stengelaaltjes, wat hem op besmette grond tot een betere keuze maakt dan rode klaver.
De meest voorkomende schimmelziekte is de zwarte bladvlekkenziekte (Cymadothea trifolii). Aan de onderkant van het blad ontstaan kleine zwarte vlekken, de bovenkant vertoont gele opheldering. Aangetaste bladeren rollen op en sterven af. Merk je dat, maai dan het perceel af en verwijder het plantenmateriaal. Het ras 'Gorby' geldt als weinig gevoelig.
Klaverkanker (Sclerotinia trifoliorum) kan in principe alle klaversoorten treffen, maar raakt Perzische klaver duidelijk minder vaak dan rode of witte klaver. Typisch zijn witgrijs schimmelpluis op de stengels en pleksgewijze gaten in het gewas. De overlevingsstructuren van de schimmel blijven jarenlang in de grond. De belangrijkste preventie: teeltpauzes van 3 tot 5 jaar tussen klaverteelten aanhouden en gecertificeerd zaad gebruiken.
Oogst en verwerking
Perzische klaver oogst je niet om te eten, maar dient als groenbemester, mulchleverancier en bijenweide. Voor gebruik als groenbemester heb je twee opties: of je maait het gewas na ongeveer 6 tot 8 weken kort voor of tijdens de bloei af en werkt de massa ondiep in de grond. Of je laat het in de nazomer gezaaide gewas gewoon staan tot het in de winter doodvriest en hark je de mulchdeken in het voorjaar onder. De afgemaaide biomassa is ook uitstekend geschikt als mulchmateriaal op andere bedden. Zo bescherm je de grond en geef je langzaam organische stof af. Wie dieren houdt, kan het eiwitrijke groen ook als voer gebruiken: paarden en andere landbouwdieren eten Perzische klaver graag. Bij sterke aantasting door zwarte bladvlekkenziekte moet je het materiaal echter niet vervoederen. Een bijzonder waardevolle eigenschap is de functie als bijenweide: de bloemen produceren bijzonder suikerrijke nectar en leveren zelfs bij late zaai tot in de herfst voedsel voor wilde bijen, hommels en honingbijen.