Tomatillo kweken

De tomatillo hoort bij de nachtschadefamilie en is ondanks zijn naam geen tomaat, maar een lampionplant (Physalis). Hij komt oorspronkelijk uit Mexico en Midden-Amerika, waar mensen hem al duizenden jaren telen. In de Azteekse milpa-landbouw groeide hij tussen maïs, bonen en pompoen. In onze moestuinen is hij nog steeds een echte blikvanger en veel tuinders staan versteld van hoe sterk hij is en hoe bijzonder hij smaakt.

Het opvallendste kenmerk van de tomatillo is het lantaarnvormige vruchtomhulsel van papierachtig kelkweefsel. Dit omhulsel sluit de vrucht helemaal in en scheurt open als de vrucht rijp is. Het vruchtvlees smaakt fris-zuur en kruidig, heeft een appelachtige structuur en een licht kleverige schil. In de Mexicaanse keuken kun je niet zonder tomatillo voor salsa verde, groene enchiladasauzen en stevige stoofschotels.

Tomatillo's zijn strikt kruisbestuivers. Eén plant alleen zet geen vruchten. Je hebt dus altijd minstens twee planten nodig die tegelijk bloeien. Bijen en hommels zorgen dan voor de bestuiving, en insecten zijn dol op de bloemen.

Zoals bij alle nachtschadeachtigen zijn de bladeren en stengels van de tomatillo giftig. Onrijpe vruchten zijn rauw niet eetbaar. Zodra een vrucht haar lampion helemaal vult, kun je haar wel al groen oogsten en koken.

De tomatillo zaai je net als tomaten voor op de vensterbank, want hij is gevoelig voor vorst. Zaai hem van half maart tot half april. Na ongeveer vijf weken opkweken en een tot twee weken afharden is hij klaar voor het bed. Vers geoogste zaden kiemen nog niet. Ze hebben een jaar rust nodig en blijven daarna ongeveer drie jaar goed kiemkrachtig.

Leg de zaden ongeveer een centimeter diep in de grond. Bij 20 tot 27 °C kiemen ze na een tot twee weken. Een kapje van doorzichtige folie houdt de warmte en het vocht vast. Zodra de zaailingen hun eerste echte blaadjes hebben, verspeen je ze in losse potjes van ongeveer 9 cm doorsnee.

De jonge planten mogen pas na de laatste nachtvorst, vanaf half mei, naar buiten. Zet ze daarvoor overdag buiten op een beschutte plek, zodat ze geleidelijk afharden.

Plant de tomatillo heel diep, zodat er nog maar 10 tot 15 centimeter boven de grond uitsteekt. De stengel vormt dan extra wortels. De planten worden groot en vertakken sterk, daarom hebben ze 80 bij 80 centimeter ruimte nodig. Geef elke plant meteen bij het planten een stok, want de scheuten breken makkelijk af onder het gewicht van de vruchten en bij wind. Plant altijd minstens twee tomatillo's, anders krijg je geen vruchten.

De tomatillo houdt van volle zon en heeft minstens 6 uur direct licht per dag nodig. Bij te weinig zon worden de stengels slap en daalt de opbrengst flink. Een beschutte plek is ideaal, want door de grote bladeren raakt de plant bij harde wind snel beschadigd.

De grond moet los, voedzaam en goed doorlatend zijn. Natte voeten verdraagt de tomatillo helemaal niet, hij krijgt dan wortelrot. Licht zure tot neutrale grond is ideaal.

Wat water betreft is de tomatillo makkelijk. Hij verdraagt droogte verrassend goed en kan zonder problemen tegen korte droge periodes. Regelmatig water geven zorgt wel voor een veel betere vruchtzetting. In een pot groeit hij goed in bakken vanaf 40 liter. Gebruik moestuinaarde met compost, eventueel met wat zand voor een betere afwatering.

Onder de verkrijgbare rassen springt 'Purple de Milpa' eruit: dit ras geeft diepviolette tot bijna zwarte, middelgrote vruchten met een nootachtig, kruidig aroma en is na ongeveer 70 dagen rijp. 'Toma Verde' is het klassieke Mexicaanse handelsras met groene, stevig zure vruchten, perfect voor een echte salsa verde. Hou je meer van zoet, kies dan voor de lichtgele 'Amarylla', een Europees ras van Poolse herkomst dat ook geschikt is voor jam en milde salsa's. 'Grande Rio Verde' geeft bijzonder grote, groene vruchten en een royale oogst.

Water geven is bij de tomatillo makkelijker dan bij tomaten. Eén keer per week is meestal genoeg, bij hitte iets vaker. De vruchtzetting is duidelijk beter als de grond gelijkmatig vochtig blijft, maar korte droge periodes kan hij makkelijk hebben. Natte voeten zijn het enige wat je echt moet vermijden.

Als middelmatige verbruiker kan de tomatillo in goed gecomposteerde grond vaak zonder extra bemesting. Een maandelijkse gift organische moestuinmest kan geen kwaad. Kaliumrijke mest bevordert de vruchtzetting, terwijl te veel stikstof eerder voor veel blad in plaats van vruchten zorgt.

Dieven is bij de tomatillo niet nodig en ook niet gebruikelijk. De bossige groeivorm is juist de bedoeling. Knijp je de groeitop eruit, dan stimuleer je de vertakking en wordt de plant steviger. Of je de eerste bloem in de Y-vertakking (de zogenaamde koningsbloem) laat zitten of weghaalt, is een kwestie van smaak.

In een pot kun je de tomatillo koel en licht bij ongeveer 10 °C laten overwinteren als je hem in de herfst tot een derde terugsnoeit. Je kunt ook in de zomer stekken met 4 tot 5 bladeren nemen en die de winter door helpen. Wil je zaad winnen, houd er dan rekening mee dat vers geoogste zaden nog niet kiemen. Ze moeten minstens een jaar narijpen.

Vergeleken met tomaten blijft de tomatillo in de tuin meestal gezond. Phytophthora, die tomaten en aardappelen in natte zomers flink treft, tast hem niet aan.

Vooral virussen zijn gevaarlijk voor hem. Tripsen brengen het tomatenbronsvlekkenvirus over, bladluizen mozaïekvirussen zoals het raapmozaïekvirus of het aardappelvirus Y. Besmette tomatillo's krijgen gevlekte, misvormde bladeren, blijven klein en dragen minder. Genezen kan niet. Trek zieke planten vroeg uit en neem alleen zaad van gezonde planten.

Bladluizen zitten graag op de scheuttoppen. Bij een lichte aantasting spuit je ze eraf met water, en lieveheersbeestjes, zweefvliegen en gaasvliegen doen de rest. Coloradokevers eten nauwelijks van tomatillo's en hun larven groeien slecht op de bladeren.

Bij vochtig weer kunnen bacterievlekken op bladeren en vruchten verschijnen, die met het zaad meekomen. Tegen het einde van het seizoen duikt bij droge warmte soms echte meeldauw op, met een witte laag op de bladeren. Geef je tomatillo's genoeg ruimte en geef water aan de voet, dan drogen de bladeren snel op.