Erwt kweken

Pisum sativum tuinerwt, gewone erwt, doperwt
Andere namen
Tuinerwt, gewone erwt, doperwt
Botanische naam
Pisum sativum
Familie / Geslacht
Fabaceae / Lathyrus
Plantencategorie
Peulvruchten
Erwtdadalia/Shutterstock.com

De erwt hoort bij de oudste cultuurgewassen die er zijn. Er zijn aanwijzingen dat mensen haar al zo'n 10.000 jaar telen. Vanuit het Midden-Oosten verspreidde ze zich al snel over heel Europa. Ze past goed bij ons klimaat en kan al vroeg in het jaar de grond in.

Er zijn verschillende ondersoorten:

de rondzadige erwten of doperwten met rond zaad: Pisum sativum L. convar. sativum, die je na de oogst droogt.

de kreukerwten: Pisum sativum L. convar. medullare Alef., om vers te eten, in te vriezen of in te maken. Als je ze droogt, worden ze bij het koken niet meer zacht.

En de peulen of suikererwten: Pisum sativum L. convar. axiphium Alef., die je onrijp oogst, als de zaden net zichtbaar worden. Ze missen het perkamentachtige binnenvlies, daarom kun je de peul meeëten.

Winterpeulen: Dan zijn er nog een paar heel bijzondere rassen die geschikt zijn om te overwinteren.

Cijfers en gegevens

Lichtbehoefte
Zon
Voedingsbehoefte
Lichte vreter
Moeilijkheidsgraad
Makkelijk
Cultuur (volgens Gertrud Franck)
A - hoge of brede gewassen, bijna het hele jaar, B - vroeg, B - laat
Cultuur (volgens Zuster C. Weinrich)
Begeleidingscultuur
Vorstbestendigheid
Beperkt winterhard tot -10 °C
Teeltduur
70 - 290 dagen
Rijafstand
35 cm
Plantafstand
5 cm
Groeihoogte
30 - 200 cm
Zaai diepte
4 cm
Kiemtemperatuur (minimum)
6 °C
Kiemtemperatuur (optimaal)
15 - 20 °C
Kiemtype
Licht en donker

Plant- en oogsttijden van Erwt

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
Direct zaaien
Oogst
Oogst (volgend jaar)

Planten 1Direct zaaien van Begin Maart tot Eind April. Na een teeltperiode van 110 dagen kan de oogst beginnen rond Eind Juni en duurt tot Eind Juli.

Planten 2Direct zaaien van Begin April tot Midden Juli. Na een teeltperiode van 70 dagen kan de oogst beginnen rond Midden Juni en duurt tot Eind September.

Planten 3Direct zaaien van Begin April tot Midden Juli. Na een teeltperiode van 70 dagen kan de oogst beginnen rond Midden Juni en duurt tot Eind Oktober.

WinterDirect zaaien van Midden September tot Eind Oktober. Na een teeltperiode van 200 dagen kan de oogst beginnen rond Midden April en duurt tot Eind Juni volgend jaar.

Winter 2Direct zaaien van Midden September tot Eind Oktober. Na een teeltperiode van 290 dagen kan de oogst beginnen rond Begin Juli en duurt tot Midden Augustus volgend jaar.

Erwt zaaien

Aanplant 1: Rondzadige erwten, droge erwten

Aanplant 2: Kreukerwten, om vers te eten en in te vriezen

Aanplant 3: Peulen

Winter: Wintererwten/winterpeulen voor de verse oogst, alleen speciale rassen zijn geschikt.

Winter 2: Wintererwten/winterpeulen voor de droge oogst, alleen speciale rassen zijn geschikt.

Erwten zaai je direct in het bed, en wel zo vroeg mogelijk. Rondzadige erwten kiemen al bij een bodemtemperatuur van 2 tot 5 °C en gaan vanaf maart de grond in; kreukerwten en peulen vanaf begin april, als de grond 5 tot 8 °C is. Leg de zaden ongeveer 4 cm diep, 3 tot 6 cm uit elkaar, in rijen die 30 tot 45 cm van elkaar liggen. Tot begin juli kun je nazaaien; voor late zaaiingen neem je vroege rassen, omdat hitte boven 30 °C de peulvorming stopt. Heb je haast, kweek vroege rassen dan voor in potjes; zo oogst je ongeveer twee weken eerder. Winterharde rassen zaai je van half september tot oktober; ze overwinteren als kleine plantjes.

Standplaats en bodem

De erwt groeit het best in losse, humusrijke grond op een zonnige plek. Middelzware tot zware, diepe gronden die in het voorjaar snel opwarmen zijn ideaal. Heel lichte zandgrond, zure grond en natte voeten vindt ze niet fijn, lichte schaduw in de zomer verdraagt ze juist goed. Mest heeft de erwt nauwelijks nodig, omdat de wortelknolletjesbacteriën stikstof uit de lucht halen. In een pot doet ze het maar matig; de beste kans maak je met lage rassen in grote bakken.

Goede en slechte buren van Erwt

Erwten gaan in het voorjaar als eerste het bed in en maken het in juni of juli alweer vrij. Tussen en naast de rijen heb je daardoor veel ruimte voor andere gewassen. Sla, radijs, koolrabi en wortels zaai of plant je ernaast; die zijn klaar voor de erwten of groeien na de erwtenoogst door. Snijbiet en rode biet zet je eind mei tussen de rijen; in de lichte schaduw slaan ze goed aan en na de oogst hebben ze het bed voor zich alleen. Gertrud Franck zette erwten graag naast kool en selderij, komkommers gedijen in de luwte van een rij erwten, en dille en venkel passen er ook bij.

Onder de vlinderbloemigen is de tuinboon een goede partner. Zaai beide afwisselend in één rij; de stevige bonenstengels geven de erwten steun. Graan zoals haver of gerst ondersteunt erwten op dezelfde manier, en een mengsel van erwten en haver is een beproefde groenbemester.

Uien, prei en knoflook gelden als slechte buren; naast hen blijven erwten vaak kleiner. Naast tomaten en andere nachtschaden horen erwten ook niet. Over sperziebonen, aardappelen, spinazie en maïs lopen de meningen uiteen, en geen van de standpunten is bewezen. Als klimhulp, zoals bij bonen, is maïs voor erwten in elk geval niet geschikt.

Zeer goede buren
Haver
Goede buren
Aardbei
Artisjok
Asperge
Bataviasla
Bernagie
Bindsla
Bleekselderij
Bloemkool
Boerenkool
Broccoli
Chinese kool
Dille
Dragon
Eikenbladsla
Flower Sprouts
Goudsbloem
IJsbergsla
Kamille
Karwij
Knolselderij
Komkommer
Koolraap
Koolrabi
Koriander
Kropsla
Linzen
Lollo bionda / Lollo rosso
Mais
Meiraap
Mizuna (Aziatische sla)
Okra
Paksoi
Palmkool
Phacelia
Rabarber
Radijs
Rammenas
Rode biet
Rodekool
Romanesco
Savooiekool
Snijbiet
Snijselderij
Spinazie
Spitskool
Spruitkool
Venkel
Witte kool
Wortel
Zwarte rammenas
Neutrale buren
Aardappel
Bieslook
Pronkboon
Stokboon
Struikboon
Slechte buren
Aubergine
Chinese bieslook
Knoflook
Lente-ui
Luchtuien
Paprika
Prei
Sjalot
Tomaat
Tuinboon
Ui
Voederwikke
Winterrogge

Voorgangers en opvolgers van Erwt

Erwten verdragen zichzelf bijzonder slecht. Op een bed waar erwten stonden, komen ze pas na vijf, liever zes jaar terug, anders hopen voetziekten, verwelkingsziekten, vlekkenziekte en aaltjes zich op in de grond. Andere vlinderbloemigen zoals bonen, linzen, lupinen, wikken en klaver delen deze ziekten; na hen wacht je minstens drie jaar.

Ook uien, prei, knoflook en andere uiachtigen zijn slechte voorvruchten. Ze dragen stengelaaltjes, piepkleine wormpjes die ook erwten aantasten; houd daarom in beide richtingen twee jaar afstand. Over wortels als voorvrucht is men het niet eens.

Als voorvrucht is de erwt juist een aanwinst. Ze wortelt diep en laat grond achter die goed van stikstof is voorzien. Daar profiteren het jaar erop kool, komkommer, pompoen en courgette, aardappelen, maïs, selderij, asperges en aardbeien van. Omdat erwten het bed al in juni of juli vrijmaken, passen in hetzelfde jaar nog boerenkool, Chinese kool, andijvie, radicchio, spinazie of herfstrapen. Veldsla zaai je na erwten liever niet, die zou daar slecht groeien.

Goede voorlopers
Haver
Mierikswortel
Mosterd
Tomaat
Slechte voorlopers
Alexandrijnse klaver
Bernagie
Bieslook
Chinese bieslook
Esparcette
Incarnaatklaver
Kikkererwt
Knoflook
Lente-ui
Linzen
Luchtuien
Lupine
Luzerne
Ondergrondse klaver
Perzische klaver
Prei
Pronkboon
Rode klaver
Sjalot
Sojaboon
Stokboon
Struikboon
Tuinboon
Ui
Winterwikke
Witte klaver
Wortel
Zonnebloem
Zeer slechte voorlopers
Erwt
Goede opvolgers
Aardappel
Aardbei
Andijvie
Asperge
Aubergine
Bladrammenas
Bleekselderij
Bloemkool
Boerenkool
Broccoli
Chinese kool
Courgette
Flower Sprouts
Honingmeloen
Knoflook
Knolselderij
Komkommer
Koolraap
Koolrabi
Mais
Meiraap
Melothria
Mierikswortel
Paksoi
Palmkool
Pompoen
Rabarber
Radicchio
Rammenas
Rodekool
Romanesco
Savooiekool
Snijbiet
Snijselderij
Spinazie
Spitskool
Spruitkool
Suikerbrood
Venkel
Watermeloen
Witte kool
Zwarte rammenas
Neutrale opvolgers
Bataviasla
Bindsla
Eikenbladsla
IJsbergsla
Kropsla
Lollo bionda / Lollo rosso
Slechte opvolgers
Alexandrijnse klaver
Bieslook
Chinese bieslook
Esparcette
Incarnaatklaver
Kamille
Kikkererwt
Lente-ui
Linzen
Luchtuien
Lupine
Luzerne
Ondergrondse klaver
Perzische klaver
Prei
Pronkboon
Rode klaver
Schorseneer
Sjalot
Sojaboon
Stokboon
Struikboon
Tuinboon
Ui
Veldsla
Voederwikke
Winterwikke
Witte klaver
Zoete aardappel
Zonnebloem
Zeer slechte opvolgers
Erwt

Rassen

Bij de erwt onderscheid je drie groepen. Rondzadige erwten hebben gladde, ronde zaden, verdragen kou het best en gaan daarom als eerste het bed in; ze zijn ook geschikt om te drogen. Kreukerwten hebben gerimpelde, zoete zaden en hebben wat meer warmte nodig. Peulen en suikerpeulen eet je met peul en al, omdat ze het taaie binnenvlies missen. Voor zaaien in de herfst zijn er winterharde rassen zoals de winterpeulen, en voor late zaaiingen neem je lage vroege rassen.

Verzorging en bemesting

Als de erwtenplantjes 20 cm hoog zijn, kun je ze een beetje aanaarden. Zo staan ze steviger en vormen ze meer wortels. Denk nu ook aan klimhulp. Op internet vind je genoeg voorbeelden: je kunt hazelaartakken of andere lange, rechte takken kruiselings in de grond steken en ze op de kruispunten aan elkaar binden. Of je spant een net tussen 2 palen, of meer, afhankelijk van de lengte van het bed. Schoffel af en toe voorzichtig, zodat de grond het water beter opneemt, en zorg tijdens de peulvorming voor een gelijkmatig vochtige grond. Als vlinderbloemigen hebben erwten geen mest nodig.

Ziekten en plagen

Het grootste gevaar voor erwten zit in de grond. Voetziekten, verwelkingsziekten, vlekkenziekte en het erwtencysteaaltje hopen zich op als erwten of andere vlinderbloemigen te vaak op hetzelfde bed staan. De planten vergelen dan van onderaf, verwelken en de wortels worden bruin. Daartegen helpen alleen lange teeltpauzes van vijf tot zes jaar en gezond zaad.

Bij koel, vochtig weer in het voorjaar laat valse meeldauw gele vlekken op de bladeren zien met een grijs schimmelpluis eronder. Echte meeldauw komt bij warm, droog weer in de nazomer en bedekt bladeren en peulen met een witte laag. Vroeg zaaien en resistente rassen houden beide klein. Tegen het einde van de teelt verschijnt soms erwtenroest met bruine puistjes, maar die doet weinig kwaad.

De erwtenluis zuigt aan de scheuttoppen en brengt virussen over waardoor de bladeren vergelen en misvormen. De bladrandkever vreet in het voorjaar halfronde happen uit de bladranden van jonge planten. In de peulen vreten de rupsen van de erwtenbladroller en de larven van de erwtenkever, en trips maakt de peulen zilverig en krom. Tegen de meeste van deze plagen helpt vroeg zaaien, omdat de erwten dan geoogst zijn voordat de beestjes massaal opduiken. Een fijn net houdt bladrollers en galmuggen weg, en bescherm het zaaigoed meteen na het zaaien tegen muizen en vogels die vers gelegde zaden weghalen.

Vatbaar voor
Aardrupsen
Aphanomyces-wortelrot(Gevoeligheid hoog)
Bladrandkever
Bodemmoeheid bij vlinderbloemigen(Gevoeligheid hoog)
Bonenbladrolvirus
Bonengeelmozaïekvirus
Bonenkever
Bonenvlieg
Echte meeldauw van erwt(resistente rassen verkrijgbaar)
Erwtenbladluis
Erwtencysteaaltje(Gevoeligheid hoog)
Erwtenenatiemozaïekvirus
Erwtengalmug
Erwtenkever
Erwtennecrotisch-geeldwergvirus
Erwtenpeulboorder(Gevoeligheid hoog)
Erwtenroest
Erwtentrips
Fusarium-stengelrot
Fusariumverwelking van erwt(Gevoeligheid hoog, resistente rassen verkrijgbaar)
Grauwe schimmel
Groene perzikluis
Naaktslakken(Gevoeligheid laag)
Noordelijk wortelknobbelaaltje(Gevoeligheid hoog)
Rattenkeutelziekte
Rhizoctonia
Ritnaald
Slamozaïekvirus
Sojabonenmozaïekvirus
Stengelaaltje(Gevoeligheid hoog)
Tuinbonenkever
Tuinbonenroest
Uientrips
Valse meeldauw van erwt en tuinboon
Verticilliumverwelking
Vlekkenziekte van erwt(Gevoeligheid hoog)
Vermeerdert, zonder er zelf veel last van te hebben
Tabaksratelvirus

Oogst en verwerking

Afhankelijk van het soort erwt oogst je net iets anders. Peulen zijn het zoetst als de zaden nog maar nauwelijks zichtbaar zijn. Loop dan minstens elke 3 dagen langs en pluk. Winterpeulen horen bij de peulen.

Kreukerwten oogst je als de zaden kogelrond en mooi groen zijn en hun volle grootte hebben. Dan kun je ze makkelijk doppen en verwerk je ze snel. Ook hier pluk je elke 2 tot 3 dagen.

Peulen en kreukerwten eet je het best snel op of vries je meteen in. Liggen ze langer dan 1 tot 2 dagen in de koelkast, dan zet de suiker zich om in zetmeel en smaken ze niet meer zoet maar flauw.

Rondzadige erwten zijn klaar als de peulen goed opgedroogd zijn. Laat ze na het doppen nog een paar dagen nadrogen en bewaar ze daarna koel en droog.

Bedplan openen 7 dagen gratis proberen, web, iOS en Android