Vruchtwisseling en mengteelt in de kas

×

Sinds we onze kas hebben afgebouwd, houdt één vraag me bezig. Hoe los je het vruchtwisselingsprobleem op dat zich in een kas voordoet?

Omdat je er meestal een veel beperkter assortiment planten kweekt, vaak dezelfde elk jaar – tomaten, paprika’s, misschien aubergines en/of komkommers, waarvan sommige ook nog tot dezelfde plantenfamilie behoren (nachtschaden) – is voldoende wisseling behoorlijk moeilijk. Er bestaat dan het risico dat de bodem snel eenzijdig uitgeput raakt of dat ziektes zich vastzetten.

Hoe los je dit op zonder de grond elk jaar te moeten vervangen? Sommige mensen doen precies dat, en het was blijkbaar vroeger gangbare praktijk. Ik moet eerlijk zeggen dat het me te veel moeite is.

Wat ik meerdere keren heb gelezen is dat tomaten best meerdere jaren op dezelfde plek kunnen staan, zolang een van de gevreesde ziektes zoals Phytophthora niet toeslaat.

Geschikte maatregelen

We beschrijven verschillende mogelijkheden om uitputting van de bodem en het optreden van ziektes tegen te gaan. Al afzonderlijk zijn ze effectief. Combineer er meerdere en je kunt, met een beetje geluk, de bodem een hele tijd gezond houden – en daarmee ook de planten.

Compost, meststof en bodemverbeteraars

Om tekort aan voedingsstoffen te voorkomen, breng je in het voorjaar een royale laag (10–15 cm) rijpe compost op de bodem aan en werk je die licht in. Eventueel kun je ook wat rijpe stalmest inwerken. Zware eters zoals tomaten stellen dat op prijs.

Gebruik alleen organische meststoffen. In tegenstelling tot minerale meststoffen verbeteren ze de bodemstructuur, omdat ze ook het bodemleven voeden en stimuleren om te werken. Bovendien worden ze veel langzamer en gelijkmatiger door planten opgenomen.

Steenmeel (* Affiliate) en misschien een bodemactivator (* Affiliate) zijn ook de moeite waard om in te werken. Deze bodemverbeteraars leveren extra sporenelementen aan planten en bodemleven en voorkomen bodemvermoeidheid door de grond te verrijken met belangrijke mineralen. Ze maken voedingsstoffen beter beschikbaar voor planten, zodat je in totaal minder meststof nodig hebt. Het bodemleven profiteert ervan en ook de bodemstructuur verbetert.

Kruiden en begeleidende planten

Om ziektes, schadelijke nematoden en andere ongewenste organismen in de bodem en op de planten te voorkomen, kun je ook kruiden en andere begeleidende planten tussen de groenten planten. Bij rijkelijk bloeiende planten zoals tagetes en goudsbloem is er nog een welkome bijkomstigheid. Ze trekken bestuivende insecten aan en lokken die de kas in.

Afrikaantje (Tagetes):

Werkt uitstekend tegen schadelijke nematoden in de bodem via wortelafscheidingen. Ze zouden ook helpen tegen bacteriële, schimmel- (mycotische) en virale ziektes. Bovendien trekken ze slakken aan die de kas zijn binnengedwaald. Je vindt ze er ’s avonds en kunt ze oprapen.

Goudsbloem (Calendula officinalis):

Werkt ook tegen nematoden en ritnaaldwormen, en tegen enkele andere plagen zoals de erwtenboorder en de zwarte bonenluis. Goed om te weten, ook als je ze niet per se in de kas kweekt.

Daarnaast heeft het een groeibevorderend effect op vrijwel alle groentegewassen.

Er zijn zelfs antibacteriële, antivirale en antischimmelwerking aangetoond. Maar ik kan niet zeggen of die ook werken bij mengteelt of ‘slechts’ als medicinale plant in de vorm van waterige, olie- of alcoholextracten. Je zou misschien een thee kunnen zetten en die na afkoeling uitgieten. Maar dat is pure speculatie. 🤓

Basilicum (Ocimum basilicum):

Geplant naast tomaten bevorderen beide planten elkaars groei, en de etherische oliën van basilicum weren bladluizen en witte vlieg en helpen meeldauw te voorkomen.

Peterselie (Petroselinum crispum):

Houdt diverse soorten bladluizen op afstand.

Noot van Thorsten: Het groeit ook prachtig door de winter heen. Nog niet zo lang geleden heb ik in december peterselie geoogst voor falafel en chimichurri.

Bernagie (Borago officinalis):

Werkt via zijn geur tegen koolwitje, de gamma-uil en de tomatenhorenworm. Verdraagt peterselie niet.

Tijm (Thymus vulgaris):

Werkt ook tegen koolwitje, witte vlieg en bladluizen. Antivirale en antibacteriële eigenschappen worden eraan toegeschreven, en het is geschikt als randplanting zowel buiten als in de kas. Daar houdt het ook slakken af. Sommigen zeggen dat het slakken wegjaagt; in onze tuin trekt het ze eerder aan zodat je ze kunt oprapen. Misschien hebben wij gourmandslakken 😉.

De lijst met nuttige planten kan zeker nog worden uitgebreid…

Groenbemesting met phacelia (Phacelia tanacetifolia) en andere

Als je de kas goed hebt leeggeruimd, is groenbemesting aan te raden. Phacelia is een goede keuze, omdat het aan geen enkel gangbaar groentegewas verwant is. Voor stikstoftoevoer zijn vlinderbloemigen zoals wikke, erwten en lupinen geschikt. Kruisbloemigen zoals mosterdsoorten of bladrammenas dragen bij aan een gezonde bodem dankzij hun mosterdzuren. Goede mengsels, ook met andere planten zoals boekweit, vind je bij zaadleveranciers.

Maai of sla in het voorjaar de groenbemestingsplanten af en werk ze licht als oppervlaktecompost in de bodem. Fijn gehakt kunnen ze sneller door de bodemorganismen worden verwerkt. Je kunt de planten ook als mulch gebruiken, waardoor de bodem bedekt blijft. Dat biedt extra voordelen: vocht blijft langer in de bodem en ongewenst onkruid heeft het moeilijker om te kiemen. Iets meer over mulchen vind je op de pagina over rijmengteelt volgens Gertrud Franck.

Dit verbetert de bodem duurzaam. Voedingsstoffen worden gebonden en biologisch beschikbaar gemaakt. En de krappe vruchtwisseling wordt doorbroken.

Alles in potten kweken

Een kas kun je ook anders gebruiken: plant alles of een deel van je gewassen in potten, waardoor je ze elk jaar automatisch gedeeltelijk vers substraat geeft. De potmaat moet afgestemd zijn op de behoeften van elke plant. Kies liever te groot dan te klein. Voor kleine paprikaplanten minimaal 10 liter; grotere paprika’s en dwergtomaatjes hebben minimaal 15 liter nodig, en alles daarboven vereist potten van minimaal 20 liter.

Vanzelfsprekend is de ruimte en daarmee het voedingsstoffenaanbod in een pot beperkter, en zul je vaker moeten bemesten. Potten drogen ook veel sneller uit als je niet oplet en regelmatig giet. Dit kan droogtestress bij de planten veroorzaken en leiden tot het afvallen van bloemen en vruchten.

Afhankelijk van welk substraat je in de potten doet, kan het elk jaar opnieuw vullen ook kostbaar worden.

Conclusie

Ik denk dat de manier waarop je een kas gebruikt een kwestie van smaak is. Wij doen een combinatie van beide. Een deel wordt direct in volle grond geplant, een ander deel in potten. Kleine bijgewassen kunnen zo ook nog op rekken of op de pottafel worden gekweekt. Daar starten we ook opeenvolgende teelten voor buiten en voor de kas.

We proberen de hierboven beschreven methoden toe te passen, die sowieso voor een biologisch geleide tuin aan te bevelen zijn.

Als de opbrengsten in de kas ondanks deze maatregelen na een paar jaar toch teruglopen of als ziektes de kop opsteken, zul je waarschijnlijk niet om het vervangen van minstens een deel van de grond heen kunnen. Maar met goede mengteelt en gerichte bodemverbeteringsmaatregelen heb je die vervelende klus waarschijnlijk een tijdje kunnen uitstellen.