De kruidtagetes is een echte alleskunner in de moestuin. Oorspronkelijk komt ze uit Mexico en Midden-Amerika, waar ze al eeuwenlang in de keuken en als geneeskrachtige plant wordt gewaardeerd. In ons klimaat is ze eenjarig en bevriest ze helaas al bij zo'n 4 °C. Maar van de vroege zomer tot de eerste vorst heeft ze heel veel te bieden.
Wat de kruidtagetes (Tagetes tenuifolia) zo bijzonder maakt: haar wortels produceren zwavelhoudende verbindingen, zogenaamde terthiofenen, die vrijlevende aaltjes in de bodem doden. Tegelijkertijd verdrijven de etherische oliën in de bladeren witte vlieg en koolvlieg. De enkelvoudige bloemen trekken honingbijen, wilde bijen en zweefvliegen aan, waarvan de larven op hun beurt bladluizen opeten. Een echte alles-in-één oplossing.
Vergeleken met haar verwanten T. patula en T. erecta heeft de kruidtagetes het voordeel dat slakken haar grotendeels met rust laten.
De bloemen en bladeren zijn bovendien eetbaar en smaken afhankelijk van het ras naar citroen, mandarijn of bloedsinaasappel. In Mexico gebruikt men ze tot op de dag van vandaag als specerij en thee, en in de Kaukasus dient een verwante soort zelfs als safraanvervanger.
Cijfers en gegevens
Plant- en oogsttijden van Tagetes
Direct zaaien van Begin April tot Eind Juni. Verplanten van Midden Mei tot Eind Juni. Voorzaaien ongeveer 60 dagen voor het uitplanten, ongeveer tussen Midden Maart en Eind April. Na een teeltperiode van 120 dagen kan de oogst beginnen rond Begin Juni en duurt tot Eind Oktober.
Tagetes zaaien en planten
Je kunt tagetes vanaf februari of maart op de vensterbank voorzaaien. Belangrijk: het is een lichtkiemer. Strooi de zaden op de zaaigrond, druk ze licht aan en bedek ze hooguit met een heel dun laagje substraat (maximaal 5 mm). Bij kamertemperatuur van 18 tot 20 °C verschijnen de kiemplantjes na ongeveer 10 tot 14 dagen, soms duurt het tot drie weken.
Zodra de eerste gevederde echte blaadjes verschijnen en de plantjes 5 tot 8 cm groot zijn, is het tijd om te verspenen. Gebruik het beste een verspeenpootje om de tere wortels te ontzien. Zet de zaailingen dan over in voedingsrijkere aarde.
Tagetes mag pas na de ijsheiligen half mei naar buiten, want vorst verdraagt ze absoluut niet.
Direct zaaien in het bed kan vanaf eind april. Wie vroeg wil voorzaaien, kan al in januari beginnen en heeft dan vanaf juni bloeiende planten. De eerste dagen na het uitplanten kan een tijdelijke slakkenbescherming geen kwaad, ook al wordt T. tenuifolia later nauwelijks aangevreten.
Standplaats en bodem
Tagetes houdt van zon. Halfschaduw verdraagt ze wel, maar bloeirijkheid en smaak gaan er merkbaar op achteruit.
Aan de bodem stelt de kruidtagetes nauwelijks eisen. Ze groeit in vrijwel elke tuingrond, zolang die doorlatend is en niet te nat blijft staan. Gelijkmatige vochtigheid vindt ze fijn, maar helemaal uitdrogen of natte voeten kan ze niet hebben.
Als lichte voeder heeft de tagetes genoeg aan een schep compost voor het planten. Te veel stikstof geeft weelderig blad ten koste van de bloemen. In een pot doet ze het uitstekend, of het nu een balkonbak, kuip of lage beetrand is. In een pot droogt het substraat sneller uit, dus controleer wat vaker.
Goede en slechte buren van Tagetes
Naast tomaten heeft ze het grootste effect: de etherische oliën verdrijven witte vlieg, de aaltjeswerking beschermt de wortels, en als levende bodembedekker kan ze zelfs de aardappelziekte helpen voorkomen. In de kas als onderbeplanting van tomaten is dat bijzonder effectief.
Aardappelen profiteren flink van de aaltjesbestrijding in de wortelzone. Alle koolsoorten waarderen de bescherming tegen koolvlieg en koolmotluis die de tagetes met haar geurstoffen biedt. Naast prei houdt ze preimotten en mieren op afstand. Peterselie groeit aantoonbaar beter in de buurt van tagetes.
Goudsbloemen en tagetes vullen elkaar prima aan. Samen versterken ze het aaltjesremmende effect in de bodem.
Slechte buren zijn ons tot nu toe niet bekend. Ze vormt kennelijk uitsluitend gunstige combinaties.
Voorgangers en opvolgers van Tagetes
Tagetes heeft geen teeltpauze nodig en kan in theorie elk jaar op dezelfde plek staan. Als bescheiden lichte voeder put ze de bodem nauwelijks uit. Integendeel: ze laat schone, aaltjesarme en met organisch materiaal verrijkte grond achter.
Wij verdelen tagetes en goudsbloem graag over het hele bed.
Rassen
Onder de rassen van de kruidtagetes springen vooral de zogenaamde Gem-rassen eruit. 'Lemon Gem' met lichtgele bloemen en een uitgesproken citroenaroma is waarschijnlijk het bekendst en het vaakst aanbevolen. 'Tangerine Gem' en 'Orange Gem' brengen een mandarijnsmaak mee.
Wie kleurrijkheid zoekt, kiest voor 'Starfire', een mengsel van verschillende geel- en roodtinten. 'Luna Orange' valt op door haar kussenvormige, sterk vertakte groei en is prima geschikt als bodembedekker. 'Red Gem' zet met karmozijnrode bloemen een bijzonder accent.
Wie vooral aaltjes wil bestrijden, plant er Tagetes patula 'Single Gold' bij. Dit ras bestrijdt Pratylenchus-aaltjes blijkbaar heel efficiënt. Het beste combineer je Tagetes tenuifolia voor smaak en Tagetes patula voor maximale bodemhygiëne.
Verzorging en bemesting
Het allerbelangrijkste is regelmatig uitgebloeide bloemen verwijderen. Dat stimuleert de plant om steeds nieuwe knoppen te vormen en kan de bloeitijd met weken verlengen.
Giet het water bij het gieten direct bij de wortelzone. Vocht op bladeren en bloemen bevordert grauwe schimmel.
Even een opmerking over huidbescherming: alle Tagetes-soorten bevatten fototoxische stoffen die bij gevoelige personen in combinatie met zonlicht contactdermatitis kunnen veroorzaken. Bij langer tuinieren met tagetes zijn handschoenen geen overbodige luxe.
Ziekten en plagen
Grauwe schimmel (Botrytis cinerea) is de meest voorkomende schimmelziekte bij tagetes. Ze verschijnt als een grijze, viltige laag op bloemen en bladeren, vooral bij vochtig weer. Verwijder aangetaste delen meteen en giet consequent onderlangs. Goede luchtcirculatie helpt ook.
Meeldauw kan bij ongunstig weer optreden, bladluizen en spintmijten zijn in de volle grond zelden een probleem. Bij wateroverlast dreigen verwelkingsziekten. Over het geheel genomen is de tagetes echter een robuuste, weinig ziektegevoelige plant in de tuin.
Oogst en verwerking
Van juni tot de eerste vorst in oktober kun je doorlopend bloemen en bladpunten van je tagetes oogsten. Regelmatig plukken stimuleert de nabloei enorm. In de keuken zijn de verse bloemen geschikt voor salades, als eetbare garnering op desserts, in kruidenboter, thee en punchdrankjes. Ze kleuren gerechten safraangeel en laten zich prima drogen voor thee- en kruidenmengsels. De bloemen bevatten de kleurstof luteïne, een carotenoïde dat preventief kan werken tegen de netvliesaandoening maculadegeneratie. Voor zaadwinning laat je in de herfst een paar van de laatste bloemhoofdjes uitrijpen tot ze bruin en droog zijn. Maak de zaden los en laat ze bij kamertemperatuur nadrogen. Donker, droog en koel bewaard blijven ze meerdere jaren kiemkrachtig. Wie geen ongecontroleerde zelfuitzaai wil, knipt uitgebloeide bloemen op tijd af.