Algemeen
De artisjok hoort bij de distels. Je eet de bloembodem en het malse 'vlees' aan de onderkant van de schutbladeren. Je moet het juiste oogstmoment pakken, voordat de bloemen te ver open staan. Al is de bloem ook spectaculair en prachtig — enorm groot en in een stralend blauw. Dus als je het oogstmoment gemist hebt, kun je nog steeds van de bloemen genieten. Vanwege die bloemen, haar imposante grootte, interessante bladeren en silhouet wordt ze ook als sierplant en als geneeskrachtige plant geteeld. Extracten van de plant verbeteren de cholesterolwaarden en kunnen een verstoorde lever-galafscheiding merkbaar verbeteren. Wat misschien ook bijdraagt aan de leverbeschermende werking die aan deze geneesplant wordt toegeschreven.
COULANGES/Shutterstock.com
Cijfers en gegevens
Tijden
VoorjaarVerplanten van Midden April tot Eind April. Voorzaaien ongeveer 40 dagen voor het uitplanten, ongeveer tussen Begin Maart en Midden Maart. Na een teeltperiode van 120 dagen kan de oogst beginnen rond Begin Juli en duurt tot Eind Oktober.
VoorjaarNa een teeltperiode van 120 dagen kan de oogst beginnen rond Midden Juni en duurt tot Eind Oktober volgend jaar.
Zaaien en planten
Zaai 3 zaden per pot op ongeveer 6 cm diep en laat dan alleen de sterkste plant staan. Als ze in april ongeveer 3 tot 5 echte blaadjes heeft, kun je haar buiten planten.
Normaal gesproken zaai je ze voor van begin tot half maart om ze half tot eind april buiten te planten. De aangegeven tijden gelden voor meerjarige teelt. De artisjok bloeit meestal ook al in het eerste jaar, maar in juli en met veel minder knoppen. Voor een rijkere bloei moet je de planten overwinteren. De plant bereikt rond het 4e jaar het hoogtepunt van haar bloei. Daarna neemt ze flink af. In de loop van de jaren kun je ook uitlopers van de moederplant nemen, ze in een pot opkweken tot ze klaar zijn om uit te planten, en ze zo vermeerderen.
Je kunt proberen om de artisjok al in het eerste jaar rijkelijk te laten bloeien. Daarvoor moet je ze al van begin tot eind januari voorzaaien en dan half/eind april uitplanten. Ze bloeit dan al in juni en met meer knoppen. Zo doen ze het in de commerciële eenjarige teelt.
Standplaats en bodem
De artisjok heeft een warme, volledig zonnige en beschutte plek nodig met een diepe, voedselrijke grond. Bereid de grond voor met een flinke portie compost of goed verteerde stalmest. En ze heeft ruimte nodig — ongeveer één vierkante meter.
Vruchtwisseling
Verzorging en bemesting
De artisjok houdt van een warm, vochtig klimaat. Aan het weer kun je weinig veranderen. Houd de planten dus altijd goed vochtig, maar zonder wateroverlast, en bevochtig misschien af en toe de bladeren. Een of twee mestgiften voor de bloei in juni/juli zal ze ook waarderen.
Je kunt natuurlijk ook de in januari gezaaide artisjokken overwinteren. Om buiten te overwinteren heb je hier een mild wijnbouwklimaat nodig. Snijd de bladeren af zonder de hartbladeren aan te raken, of bind ze bovenaan losjes samen. Werk daarna aarde op rond de voet en dek het geheel af met een laag bladeren eromheen. Bij deze manier van overwinteren moet je de planten half/eind april weer blootleggen. Als alternatief kun je de plant uitgraven, de bladeren inkorten en overwinteren in een kist met vochtig zand in een koele kelder, garage of kas met vorstbeveiliging. Niet laten uitdrogen.
Je kunt het zelfs in een pot proberen. Maar het moet wel een echt grote en ook hoge pot zijn, want de artisjok vormt een lange penwortel. Dus minstens 50 liter. Dan kun je haar inclusief pot overwinteren in vochtig zand. De artisjok verdraagt tot -5°C. Maar de jonge plantjes tijdens de opkweek nog niet.
Oogst en verwerking
De oogst begint bij vroege zaai eind juni, met het hoofdoogstseizoen in juli/augustus. Bij latere zaai begint het eind juli, met het hoofdoogstseizoen in augustus/september. In de volgende jaren zal het ergens daartussenin zijn. Oogst eerst de bovenste knoppen van de artisjok. Pluk ze als de schutbladeren nog gesloten zijn, maar de punten beginnen bruin te worden. Lager aan de plant worden de knoppen wat kleiner. Maar je kunt ze allemaal verzamelen. De knoppen bewaren in de koelkast ongeveer 2 weken. Kook de knoppen ongeveer een half uur in gezouten water en serveer er allerlei dipsauzen bij. Trek de schutbladeren er één voor één af — ze laten na het koken makkelijk los — doop het vlezige onderste deel in de dip van je keuze en trek het met je tanden af. Het harde bovenste deel van het schutblad eet je niet mee. Op het laatst, als je bij de draden komt — het zogenaamde hooi — verwijder je die. Daaronder zit de artisjokkebodem. Snijd die afhankelijk van de grootte in stukken en eet hem ook met dip. Eet smakelijk!